"Η Συμφωνία της Γκράβας"

Το καλοκαίρι του 1997 ψηφίζεται ο νόμος 2525 που προέβλεπε την δημιουργία του Ενιαίου Λυκείου, την εισαγωγή πανελληνίων εξετάσεων στην Β` Λυκείου και την καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου. Ο τότε Υπουργός Παιδείας Γεράσιμος Αρσένης δέχεται τις πρώτες αντιδράσεις από την μαθητική κοινότητα το φθινόπωρο του 1998. Από το Νοέμβριο του ιδίου έτους μαθητές καταλαμβάνουν σταδιακά περί τα 2500 δημόσια σχολεία σε όλη τη χώρα. Πρωτοστάτες φυσικά ήταν τα μεγάλα σχολικά συγκροτήματα της Αθήνας, με κυριότερο αυτό της Γκράβας.

Τα Χριστούγεννα του 1998 βρίσκουν τα περισσότερα σχολεία υπό κατάληψη. Ο πρωταγωνιστής εκείνων των καταλήψεων Γαβρίλος Τσαρκαντζόγλου (ο οποίος παρότι 16 χρονών ήταν ιδιαίτερα πολιτικοποιημένος) αναφέρει: «Εμείς δεν θα πάμε σε νέα Βάρκιζα». Έτσι οι καταλήψεις φέρνουν μεγάλες πορείες και μπλόκα στους δρόμους. Η κυβέρνηση μετά τις έντονες πιέσεις που ασκήθηκαν από την μαθητική κοινότητα, και μετά από συνεχιζόμενες καταλήψεις σχολείων για τρεις και πλέον μήνες, αναγκάζεται να υποχωρήσει σε αρκετές ευνοϊκές προτάσεις των μαθητών με κυριότερη αυτή για τον συντελεστή βαρύτητας των εξετάσεων στην Β’Λυκείου. Οι εφημερίδες περνούν αυτή την «ανακωχή» των μαθητών ως «Η Συμφωνία της Γκράβας». Αφού το μεγάλο σχολικό συγκρότημα σήμανε την έναρξη αλλά και την λήψη των κινητοποιήσεων.  

Ήταν η εποχή που τα σχολεία της Γκράβας γνώρισαν «ημέρες δόξας» κυρίως στις ζωντανές συνδέσεις που πραγματοποιούνταν από εκεί για τα βραδινά δελτία ειδήσεων.  Για τους περισσότερους αθηναίους το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας αποτελεί έναν θρύλο, και ένα ζωντανό πυρήνα της περιοχής. Παλαιοί και νέοι καθηγητές και μαθητές έχουν να διηγηθούν πολλές ιστορίες από τις πρώτες καταλήψεις το `91, το ισχυρό εμπόριο ναρκωτικών που υπήρχε, τις απειλητικές δράσεις μαθητών μέχρι τις τελευταίες δραστηριότητες μιας δασκάλας με σκοπό να ενσωματώσει τους μετανάστες στην σχολική κοινότητα.

Ο βασικός πυρήνας της Γκράβας λειτούργησε στις αρχές του `70. Ο Κώστας Φινές, που ανήκε στην ομάδα που σχεδίασε το κτίριο το 1969, εξηγεί πως το αρχικό πλάνο: «…δεν ήταν μια εξυπνάδα. Δημιουργήθηκε με κριτήρια τον προσανατολισμό, τον ηλιασμό και την εύκολη κατασκευή. Μια κτιριολογία περιορισμένη αλλά ευκρινής, για να βρίσκει ο μαθητής αμέσως αυτό που ήθελε… Για εμένα αυτό το έργο δεν είναι από τα αγαπημένα μου, αν όμως κάποιος μου εγγυάτο την αρχική χρήση θα το υπέγραφα και σήμερα».

Τα σχολικά κτίρια έχουν παραλληλόγραμμα σχήματα, ενώνονται με στεγασμένους διαδρόμους, και ανά μεταξύ τους διαθέτουν μικρά εσωτερικά αίθρια (αυλές). Οι στεγασμένοι διάδρομοι έδιναν αρχικά την δυνατότητα ελεύθερης κίνησης στους μαθητές και χρήσης των πλαϊνών μερών τους ως καθιστικών και μικρών πάρκων. Παράλληλα τα δώματά τους μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως αυλές ή χώροι άθλησης. Όμως το κτιριακό πρόβλημα στην εύρεση σχολικής στέγης που υπήρχε στο Γαλάτσι, ανάγκασε από τα τέλη του `70 και μετά να προστίθενται συνεχώς νέα κτίρια. Αυτό είχε ως συνέπεια διάδρομοι να απομονώνονται από τις αυλές και αρκετά σημεία που θα έπρεπε να είναι ανοιχτά να γεμίζουν με κιγκλιδώματα για να ξεχωρίζουν τα νέα σχολεία που δημιουργούνταν. Όλο αυτό είναι φανερό πως δημιουργεί μια εικόνα φυλακής στο μαθητή, μακριά από την αρχική πρωτοποριακή ιδέα που υπήρχε.

Όπως έχει αναφέρει ο καθηγητής αρχιτεκτονικής Γιώργος Τζιρτζιλάκης η Γκράβα: «Είναι προϊόν μιας σειράς διαγωνισμών του ΟΣΚ, που τότε βρισκόταν στην πιο ελκυστική του περίοδο, αντιμετωπίζοντας τα σχολεία ως πεδία αρχιτεκτονικού πειραματισμού. Ο πρωταρχικός στόχος ήταν να γίνει κάτι παρόμοιο με τα πανεπιστημιακά campus. Τελικά, η Γκράβα “συμπύκνωσε” τη δυσοίωνη πλευρά της νεωτερικότητας. Στο “σώμα” της υπάρχουν έντονα τα σημάδια της μάταιης φούριας μιας ολόκληρης εποχής».

Σήμερα στο δαιδαλώδες σχολικό συγκρότημα της Γκράβας κινούνται καθημερινά 4000 μαθητές. Σε αυτό συστεγάζονται 3 νηπιαγωγεία, 3 Δημοτικά, 6 Γυμνάσια, 6 Γενικά Λύκεια, 3 Επαγγελματικά Λύκεια, το ΙΕΚ Γαλατσίου, 2 παιδικοί σταθμοί του Δήμου Αθηναίων, με μια λέσχη φιλίας και ένα σύστημα προσκόπων.

Το 1993 προστέθηκε στη βόρεια πλευρά του συγκροτήματος το Αθλητικό Κέντρο «Αντώνης Τρίτσης» του ΟΝΑ που διαθέτει μικρό γήπεδο στίβου και γήπεδα μπάσκετ. Το 2008 ολοκληρώθηκαν οι μαζικές εργασίες που έκανε ο ΟΣΚ με σκοπό την ανακαίνιση τον εξωραϊσμό των κτιρίων και την δημιουργία νέων εργαστηρίων με παράλληλη αλλαγή της εγκατάστασης θέρμανσης με φυσικό αέριο.

Όσο για το όνομα Γκράβα ή Γράβα προέρχεται από την αρβανίτικη διάλεκτο και σημαίνει χαράδρα ή κρημνός. Αυτό προήλθε από τον λόφο με τα απότομα βράχια στο βόρειο τμήμα του σχολικού συγκροτήματος.  Το μικρό εγκαταλειμμένο καμίνι που υπάρχει στην αρχή του πάρκου προς την οδό Πάσσωφ μαρτυρεί την ιδιαιτερότητα που υπήρχε στο έδαφος και δικαιολογεί την λειτουργία μικρού λατομείου στη περιοχή μέχρι τα μισά του περασμένου αιώνα.

Το επίσημο όνομα της περιοχής είναι Κυπριάδου από την επωνυμία της εταιρείας «Κυπριάδης – Κυριαζής & Σία» που είχε αναλάβει μετά το 1923 την ανοικοδόμηση στην περιοχή. Η συνοικία της Γκράβα βρίσκεται στα όρια του Γαλατσίου με το 5^ο Διαμέρισμα του Δήμου Αθηναίων.