Τουρκοβούνια: Το τελευταίο χωριό της Αθήνας

Η αναφορά συνήθως σε κάποιον οικισμό αναφέρεται για περιοχές της άλλοτε αποκαλούμενης επαρχίας. Μακριά από την πρωτεύουσα, δύσκολοι στη πρόσβαση και αποκομμένοι κατά μια έννοια από τον πολιτισμό. Ο Οικισμός Γ. Παπανδρέου όμως έχει κάτι διαφορετικό. Μπορεί να διαθέτει ταχυδρομικές θυρίδες αντί για διανομέα, να έχει δικιά του δεξαμενή και χωματόδρομους αλλά απέχει μόλις 3,5 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης και βρίσκεται στον  Δήμο Αθηναίων!

Στην κορυφή των Τουρκοβουνίων βρίσκεται λοιπόν το τελευταίο χωριό της Αθήνα. Ο Οικισμός Γεώργιος Παπανδρέου άρχισε να δημιουργείται κυρίως στα μέσα της δεκαετίας του `60. Το όνομά του πιθανολογείται ότι δόθηκε από τους πρώτους οικιστές την εποχή που μεσουρανούσε ο «Γέρος της Δημοκρατίας». Αν και ο ίδιος φώναζε εκείνα τα χρόνια «θάνατος στη παράγκα» μικρά σπίτια βιοπαλαιστών αποτελούσαν εκείνα τα χρόνια τα 100 περίπου στρέμματα του οικισμού.

Οι πρώτες ιδιοκτησίες της κορυφής των Τουρκοβουνίων φαίνεται να ήταν τρεις αγροτικές οικογένειες της Αθήνας. Από συμβόλαια μαρτυρείται ότι κατοικούνταν η περιοχή πριν από το 1825. Έτσι με τον θάνατο των αρχικών ιδιοκτητών μετά το 1842 τμήματα του λόφου άρχισαν να μεταβιβάζονται στα παιδιά τους. Εκείνα κυρίως βοσκοί στο επάγγελμα χρησιμοποιήσουν την απομακρυσμένη έκταση προκειμένου να εγκαταστήσουν τα ζώα τους. Οι άγονες εκτάσεις στα Τουρκοβούνια δεν έδιναν πολλές επιλογές για να κατοικηθούν εκείνη τα χρόνια.

Μετά το 1880 αρχίζουν να δημιουργούνται διενέξεις μεταξύ των οικιστών για τα όρια και τα τμήματα που τους άνηκαν. Ένα αρεοπαγίτης είχε αγοράσει τότε ένα μεγάλο τμήμα του Λόφου που θέλησε τελικά να το δωρίσει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Όπως συμβαίνει σε όλα τα χωρία οι ιδιοκτήτες άρχισαν να φιλονικούν για τα σύνορα των ιδιοκτησιών τους. Το θέμα κλήθηκαν να λύσουν μετά από χρόνια τα δικαστήρια. Όπου με απόφασή το 1920 έγινε εκ νέου διανομή των εκτάσεων των ιδιοκτητών μετά από δημόσια κλήρωση!.

Μετά την λύση που δόθηκε κάποιες εκτάσεις άρχισαν να τεμαχίζονται σε οικόπεδα και να πωλούνται. Άλλες φυσικά μεταβιβάστηκαν από γενιά σε γενιά στην κάθε οικογένεια και κατέχονται ακόμα. Τα πρώτα κτίσματα άρχισαν να κατασκευάζονται από το 1944. Μέχρι τότε τα Τουρκοβούνια είχαν βοηθητικό ρόλο (για βοσκή και λατομείο) άρχιζαν σιγά – σιγά να μετατρέπονται σε οικισμό με μόνιμους κατοίκους. Ο κύριος όγκος των κτισμάτων όπως είπαμε βέβαια έγινε στα μέσα του`60 έτσι ώστε σήμερα οι κάτοικοι να αγγίζουν τους 800. Τότε το δημόσιο επικαλείται ότι η έκταση αποτελεί δασώδη περιοχή του δημοσίου και προσπαθεί να κατεδαφίσει τις μικρές κατοικίες. Εντούτοις τελεσίδικη δικαστική απόφαση το 1964 αναγνωρίζει ότι τα Τουρκοβούνια δεν υπήρξαν ποτέ δημόσια έκταση!

Το 1968 η δικτατορική κυβέρνηση εξαγγέλλει την κατασκευή «Ναού του Σωτήρος» στη κορυφή των Τουρκοβουνίων προς εκπλήρωση του Τάματος του Έθνους που είχε δοθεί το 1829. Με νομοθετικό διάταγμα ένα χρόνο μετά συστήνεται ειδικό ταμείο με σκοπό την συγκέντρωση πόρων και τις αναγκαίες για το έργο απαλλοτριώσεις. Με δυο υπουργικές αποφάσεις κηρύσσεται μεγάλο μέρος των Τουρκοβουνίων σε καθεστώς αναγκαστικής απαλλοτρίωσης λόγω δημόσιας ωφελείας. Στα έγγραφα που κοινοποιούνται στους κατοίκους και γνωστοποιείται η πρόθεση απαλλοτρίωση δεν αναφέρεται βέβαια ούτε ποια ακριβώς έκταση κατέχει το Κράτος ούτε που ακριβώς θα γίνει η ανοικοδόμηση του Ναού.

Η ονομασία Τουρκοβούνια είχε προέλθει από την αρχή του Οθωμανικού Δικαίου που ανέφερε ότι έκταση που δεν είναι καλλιεργήσιμη ανήκει στο κράτος. Έτσι επικράτησε η λοφοσειρά μέχρι το Ψυχικό να αποκαλείται Τουρκοβούνια. Το Ελληνικό Δημόσια 150 χρόνια μετά την επανάσταση του 1821 επικαλείται τότε την διάδοχη συνέχεια της ιδιοκτησίας που άνηκε στη Βεληνδέ Σουλτάνα. Αναφέροντας ότι αποτελεί συνεχιστή του Τουρκικού Δημοσίου μετά την Συνθήκη Ειρήνης το 1832. Θεωρώντας με αυτόν τον τρόπο πως δεν μπορεί να υπάρχει ιδιωτική περιουσία πάνω στο λόφο. Παράλληλα γίνεται μνεία για μοναστηριακή έκταση που άνηκε κάποτε στην Μονή Οσίας Φιλοθεής.

Σε μια μεγαλειώδη τελετή πραγματοποιείται στις 28 Οκτωβρίου του 1971 η θεμελίωση και η έναρξη των εργασιών για το «Τάμα του Έθνους». Αυτό φυσικά έγινε από τον Γ. Παπαδόπουλο στην ήδη λειτουργούσα Μονή Προφήτη Ηλία στα Τουρκοβούνια (Δες Βίντεο από Επίκαια). Παρά τους διθυράμβους και τα σχέδια που παρουσιάστηκαν δεν είχε κουνηθεί ούτε πέτρα πάνω στο λόφο. Τα σχέδια για το Ναό στοίχισαν περί τα 405 εκατομμύρια δραχμές και φυσικά η υπόθεση για την ανοικοδόμηση έκλεισε με την μεταπολίτευση.

Αν και το έργο του τάματος δεν έγινε ποτέ οι ρυθμίσεις για αυτό ταλαιπωρούν ακόμα και σήμερα τους κατοίκους του Οικισμού Γ. Παπανδρέου. Το 1975 το Υπουργείο Δημοσίων Έργων αποφασίζει την διαμόρφωση των Τουρκοβουνίων προκειμένου να δημιουργηθεί χώρος πρασίνου με την επωνυμία «Αττικό Άλσος». Ένα χρόνο αργότερα αίρεται το καθεστώς απαλλοτρίωσης για την περιοχή χωρίς όμως να υπάρχει μνεία για τον Οικισμό Γ. Παπανδρέου! Παράλληλα στο Ρυμοτομικό Σχέδιο Ψυχικού – Γαλατσίου χαρακτηρίζεται όλος ο λόφος (594 στρέμματα) ως κοινόχρηστος χώρος.

Οι νομικές αντιφάσεις και το δαιδαλώδης της κατάστασης οδήγησε τους κατοίκους αν και με νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας να θεωρούνται καταπατητές δημόσιας έκτασης. Εκτός τις συνεχείς επιβολής προστίμων ο Οικισμός Γ. Παπανδρέου αν και υπήρχε και αναπτύσσονταν αποτελούσε φάντασμα για το Ελληνικό Κράτος. Το 1993 το πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ προσπαθώντας να δώσει λύση στην πολυνομία, νομιμοποιεί τα κτίσματα, γίνονται έργα ρυμοτομίας και η περιοχή αποκτά δημόσιο δίκτυο ύδρευσης και φωτισμού. Ο Δήμος Αθηναίων εντάσσει την περιοχή στο 7^ο Δημοτικό Διαμέρισμα και δίνει ονόματα στις οδούς του Οικισμού.

Αυτή η περίεργη κατάσταση ήταν ίσως το γεγονός που έκανε τον Οικισμό Γ. Παπανδρέου να έχει ένα δικό του χρώμα. Μικρά σπίτια με «μπαλκόνι» τον Λυκαβηττό και θέα όλη την Αθήνα. Μάντρες με ξερολιθιά, γλάστρες από τενεκέδες και δεξαμενές νερού στη ταράτσα ακόμα σε χρήση. Η μικρή εκκλησία της Αγίας Κυριακής παραμένει στο κέντρο του οικισμού. Δίπλα της οι θυρίδες του ταχυδρόμου και η μικρή παιδική χαρά. Όλα αυτά εκεί στο τελευταίο χωριό της Αθήνα στην κορυφή των Τουρκοβουνίων… ή του εξευρωπαϊσμένου Αττικού Άλσους.

Τραγική ειρωνεία: Ο συνονόματος του Οικισμού, πρώην πρωθυπουργός είχα οδηγήσει διάσημο Ισπανό αρχιτέκτονα στον Οικισμό προκειμένου να δει της Αθήνα από ψηλά και να την αλλάξει.