Πηγάδια από...Ψυχικό

Η Ρεγγίνα ή Ρηγούλα ήταν κόρη του Άγγελου Μπενιζέλου και της Συρίγγης Παλαιολόγου. Οικογένεια πλούσια και από τις πιο αρχοντικές της Αθήνας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα και η θυγατέρα να λάβει καλή μόρφωση. Παρά την θέλησή της παντρεύεται σε ηλικία δεκατεσσάρων χρονών των Ανδρέα Χειλά. Η άσχημη ζωή της τελείωσε με τον θάνατό του άντρα της όταν εκείνη ήταν 19 χρονών. Τότε γίνεται μοναχή και ονομάζεται Φιλοθέη. Το 1550 μετατρέπει το ερειπωμένο ναό του Αγίου Ανδρέα σε γυναικείο μοναστήρι. Ο ναός άνηκε στην οικογένεια των Παλαιολόγων και βρίσκονταν δίπλα στο σημερινό μέγαρο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών όπου και η οδός Αγίας Φιλοθέης.

Με την τεράστια θέρμη που την κατείχε ανέπτυξε μεγάλη φιλανθρωπική δράση. Σε σημείο που έφτασε να διαθέσει όλη την οικογενειακή της περιουσία. Ιδρύει σχολείο για άπορα κορίτσια όπου είχαν ατυχήσει ή ήθελαν να αποφύγουν γάμο με Οθωμανό. Είχε δημιουργήσει και ένα εργαστήριο που μάθαινε πλεκτική και υφαντική σε νεαρά κορίτσια. Εκείνες την αποκαλούσαν «Κυρά Δασκάλα».

Η Φιλοθέη διέθετε τότε μια τεράστια οικογενειακή της έκταση στην περιοχή του Αμαρουσίου. Τον 16^ο αιώνα ιδρύει εκεί ένα Μετόχι της ιδιόκτητης Μονής της. Οι λιγοστοί χωρικοί της περιοχής την αποκαλούσαν τότε Κυρά ή καλογραία. Έτσι η έρημη περιοχή του Αμαρουσίου με μόνο κτίσμα το Μετόχι της καλογραίας επικράτησε να λέγεται Καλογρέζα.

Το προσωνύμιο αυτό όμως ενίσχυσε και ένα πολύ μεγάλο καλό που πρόσφερε η Φιλοθέη στους Αθηναίους. Η Αθήνα ήταν πάντα άνυδρη και οι πηγές για νερό βρίσκονταν σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Με δαπάνη της Φιλοθέης ανοίχτηκαν, όπως έχει καταγραφεί, δυο πηγάδια. Το ένα στο ύψος της Κηφισιάς δίπλα στο Γηροκομείο και το άλλο επί της Κηφισιάς στο ύψος της Αγίας Βαρβάρας του Χαλανδρίου. Η προσφορά αυτή της Φιλοθέης έγινε ως ψυχικό για να ξεδιψούν οι ταξιδιώτες και να μπορούν να επιβιώσουν οι οικογένειες χωρικών που ήταν κοντά σε αυτά. Έτσι η περιοχή γύρω από τα πηγάδια από την προσφορά της Φιλοθέης για ψυχική κάθαρσή ονομάστηκε Ψυχικό.

Ήταν τόσο ισχυρός και ακέραιος χαρακτήρας που έφθασε να έρθει σε σύγκρουση με τον Αγ. Τιμόθεο ιδρυτή της Μονής Πεντέλης για μοναστηριακή κτηματική διαφορά. Το 1576 μεσολαβεί ο Μ. Λογοθέτης του Πατριαρχείου ο οποίος περίτρανα δικαιώνει την Φιλοθέη.

Η προσφορά της αλλά και ο δυναμικός χαρακτήρας της είχαν ενοχλήσει ιδιαιτέρα τους τούρκους πρόκριτους. Τη νύχτα της 3^ης Οκτωβρίου 1588 και ενώ προσεύχονταν στο Μετόχι των Πατησίων (Άγιος Ανδρέας οδού Λευκωσίας) που είχε ιδρύσει, τη συνέλαβαν Τούρκοι. Φυλακίστηκε για μεγάλο διάστημα. Αφού την βασάνισαν ανηλεώς την άφησαν ημιθανή και στη συνέχεια τη μετέφεραν στο Μετόχι της Καλογρέζας. Η Φιλοθέη άφησε τα εγκόσμια στις  19 Φεβρουαρίου του 1859. Περί τα 1600 η ορθόδοξη εκκλησία την ανακήρυξε Οσιομάρτυρα και τιμάται την ημέρα του θανάτου της ως Αγία των Αθηνών.

Σήμερα μια μαρμάρινη σύνθεση μαζί με την εικόνα της Αγίας Φιλοθέης έχει τοποθετηθεί στο σημείο όπου υπήρχε το πρώτο πηγάδι, στην Πλατεία Μ. Χατζιδάκη δίπλα από το Γηροκομείο Αθηνών (Λ. Κηφισιάς και Συντ/ρχη Γεωργούλα). Αυτό το πρώτο πηγάδι σηματοδοτεί σχεδόν και το όριο της περιοχής του σημερινού Δήμου Ψυχικού. Με την περίφημη εκκλησία της Αγίας Φιλοθέης να είναι στο κέντρο του άλλοτε δήμου. Τα οστά της Αγίας Φιλοθέης φυλάσσονται σε χρυσή λάρνακα στο Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών. 

Αττικόν: "Ελλάς, η χώρα των ονείρων"

«Στον κινηματογράφον Αττικόν η Σκούρας Φιλμ επρόβαλλε σε πανηγυρική παράσταση το μεγάλου μήκους ντοκυμαντέρ «Ελλάς, η χώρα των ονείρων»…»

Με την γνώριμη δωρική φωνή ο εκφωνητής των επικαίρων τον Ιανουάριο του 1962 προλόγιζε την ενότητα των επικαίρων με τα καλλιτεχνικά νέα. Πολιτικοί, ξένοι επίσημοι, δημοσιογράφοι και απλός κόσμος στην κατάμεστη αίθουσα του Αττικόν υποδέχονται την επίσημη πρεμιέρα του ντοκυμαντέρ με μουσική του Μ. Χατζιδάκι που φιλοδοξούσε να κάνει γνωστή την ανερχόμενη τότε τουριστική Ελλάδα…

Το Κινηματοθέατρο Αττικόν μαζί με το γειτονικό του Παλλάς υπήρχαν πάντα η καλλιτεχνική ναυαρχίδα της Αθήνας. Από τις προβολές για την βασιλική αυλή μέχρι τις εκπαιδευτικές προπαγανδιστικές ταινίες για τους γερμανούς στρατιώτες στη μετονομαζόμενη αίθουσα Soldaten Kino Victoria. Το Αττικόν ήταν πάντα μέσα στην σύγχρονη ιστορία της πόλης...

Όλα άρχισαν όταν ο Χιώτης τραπεζίτης Σταμάτης Δεκόζης – Βούρος ζήτησε το 1870 από τον περίφημο Ερνέστο Τσίλλερ να σχεδιάσει ένα εκλεκτικό κτίριο για οικία. Η οικογένεια Βούρου διέθετε ήδη ένα ισόγειο κτίριο στη Πλατεία Κλαυθμώνος όπου σήμερα φιλοξενεί το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών. Στο νεοκλασικό σχέδιο διώροφης οικοδομής του Τσίλλερ επιλέχτηκαν αρχιτεκτονικά στοιχεία από διάφορα ρεύματα χωρίς να υπάρχει ένα ενιαίο ύφος. Την οικοδόμησή του είχε αναλάβει ο Αλέξανδρος Νικολούδης. Στις αρχές του 20^ου αιώνα στο ισόγειο του κτιρίου στεγάζονταν το φαρμακείο του Σ. Βαλτή, το κουρείου του Λ. Μουσίου και το εμπορικό κατάστημα με είδη από Ανατολάς του Π. Γεωργιάδη.

Στον όροφο του κτιρίου στην γωνία Σταδίου 19-21 και Χρήστου Λαδά φιλοξενήθηκε το 1914 και για μικρό διάστημα το νεοϊδρυθέν Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Μεταξύ των ετών 1914-1920 πραγματοποιήθηκε μια σημαντική επέμβαση στο κτίριο που του προσέθεσε στοιχεία ρυθμού "Νεομπαρόκ". Τότε σε σχέδια του Αλέξανδρου Νικολούδη οικοδομήθηκε σε τμήμα του κτιρίου το Κινηματοθέατρο Αττικόν. Για την αθηναϊκή πολεοδομία θεωρείται μια από τις πρώτες χρήσεις οπλισμένου σκυροδέματος.

Το 1930, στο ανανεωμένο πλέον κτίριο, καταγράφονται (πλην του «Αττικόν»), τα παντοπωλεία των Ι. Ζαχαρίου και Σ. Αλεξάνδρου, το ανθοπωλείο του Άγγελου Αγαλιώτη, το κατάστημα κρυστάλλων & πορσελάνων του Ν. Λεμοντζόγλου, η αντιπροσωπεία γραφομηχανών Παπασπύρου, τα γραφεία της οικοδομικής επιχείρησης «Πρώτης», των «Τοπικών Σιδηροδρόμων Μακεδονίας» και της «Εταιρείας Οίνων και Οινοπνευμάτων». Αργότερα δημιουργήθηκε και η δεύτερη κινηματογραφική αίθουσα «Απόλλων» στο υπόγειο του κτιρίου, ενώ εγκαταστάθηκαν τα γραφεία της «Σκούρας Φιλμς».

Μαζί με το εκλεκτικό παντοπωλείο του Βασιλόπουλο που δημιουργήθηκε το 1982 το κατάστημα πορσελάνων έγινε «Studio Costa Boda». Κατά καιρούς το κτίριο υπέστη ποικίλες επεμβάσεις και φθορές. Η πρώτη μεγάλη επισκευή στο κτίριο έγινε το 1960. Με μελέτη του αρχιτέκτονα Ι. Χριστακόπουλου το 1982 έγιναν γενικές εργασίες αναπαλαίωσης και συντήρησης. Τότε άρχισε να χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως θεατρική ή μουσική σκηνή. Έχει μείνει ιστορική εξάλλου η ηχογράφηση από το Αττικόν της κοινής συναυλίας Γ. Νταλάρα και Β. Παπακωνσταντίνου το 1991. Με την αλλαγή ιδιοκτήτη το 1996 οι δυο αίθουσες βελτιώνονται σε αισθητική και υποδομές έτσι ώστε να μπορούν να γίνουν οι καλύτερες για χρήση Κινηματοθέατρου.

Από τον Γαλλικό κινηματογράφο και τις νύχτες πρεμιέρας μέχρι και τις καλύτερες ελληνικές παραγωγές το Αττικόν πρόβαλε τόσα και τόσα χρόνια την «Ελλάδα, των ονείρων σου». Άραγε ο καπνός ρίχνει τόσο εύκολα την αυλαία; 

Το φανάρι του Διογένη

Στους νικητές τραγικών αγώνων η αθηναϊκή δημοκρατία είχε θεσπίσει  να δίνονται έπαθλα. Αυτά τοποθετούνταν επάνω σε τρίποδα. Τους τρίποδες του τοποθετούσαν σε βάσεις και αφιερώνονταν στους θεούς. Από το Θέατρο του Διονύσου μέχρι την Αγορά ο φαρδύτερος δρόμος της αρχαίας Αθήνας είχε πάρει την ονομασία οδός Τριπόδων. Και τούτο γιατί από τον 5^ο αιώνα π.χ. και μετά έχτιζαν κατά μήκος της οδού χορηγικά μνημεία που είχαν πάνω τους τρίποδες από δραματικούς αγώνες. Έτσι η μεγαλοπρεπέστερη οδός της πόλης ονομάστηκε οδός Τριπόδων.

Σήμερα το μόνο χορηγικό μνημείο που σώζεται από τους Τρίποδες είναι το Μνημείο του Λυσικράτους στους ανατολικούς πρόποδες της Ακρόπολης. Ο χορηγός Λυσικράτης ήταν γιος του Λυσιθείδου και κατάγονταν από τον δήμο Κικυνέων της Ακαμαντίδας φυλής. Το 334 π.Χ. νίκησε σε αγώνα χορού παιδιών της Ακαμαντίδας φυλής, και έτσι για να τιμήσει το γεγονός έστησε χορηγικό μνημείο στην οδό Τριπόδων.

Το μνημείο αποτελείται από τετράγωνη βάση από πωρόλιθο ύψους 3 μέτρων, πάνω στην οποία υψώνεται κομψό κυκλικό οικοδόμημα με μορφή ναΐσκου, που έχει 6 ημικίονες κορινθιακού ρυθμού από πεντελικό μάρμαρο. Στο επάνω μέρος έχει μικρή ζωοφόρο με σκηνές από το μύθο της αιχμαλωσίας του Διονύσου από Τυρρηνούς πειρατές. Μονόλιθική στέγη με φυλλατή την άνω επιφάνεια που στην κορυφή με βάση μορφής ακάνθου ήταν τοποθετημένος ο χάλκινος τρίποδας.

Κατά τους βυζαντινούς χρόνου λέγονταν «λύχνος ή καντήλι του Δημοσθένους», γιατί πίστευαν ότι εκεί έμεινε για ένα διάστημα ο Δημοσθένης. Ο ισχυρισμός αυτός έχει επικρατήσει μέχρι της μέρες μας και έτσι πλέον το Μνημείο του Λυσσικράτους αποκαλείται Φανάρι του Διογένη.

Το 1658 ιδρύθηκε στην περιοχή μονή Καπουτσίνων που αγόρασε το μνημείο και την γύρω περιοχή από έλληνα. Στην αρχή ο ιδιοκτήτης αρνούνταν να βάλει σε αγοραπωλησία το μνημείο. Όμως μετά την επέμβαση του Τούρκου Καδή δόθηκε στους μοναχούς με την αιτιολογία να μην καταστραφεί. Οι μοναχοί χρησιμοποιούσαν το μνημείο ως αναγνωστήριο και βιβλιοθήκη μετακινώντας έναν ορθοστάτη για να ανοίξουν είσοδο.

Το 1810 στην Μονή αυτή έμεινε ο Λόρδος Βύρωνας όταν επισκέφτηκε για δεύτερη φορά την Αθήνα. Λέγεται μάλιστα ότι το 1818 στον κήπο γύρω από το μνημείο φυτεύτηκαν για πρώτη φορά ντομάτες με σπόρους που έφερε ο ηγούμενος από το εξωτερικό. Τότε υπήρχαν στο κήπο της Μονής και πολλά μνήματα διαφόρων ξένων.

Το 1829 ένας περιηγητής έλαβε άδεια από του Τούρκους για να πάρει το μνημείο. Τελικά όμως το άφησε γιατί ήταν πολύ βαρύ. Αρπαγή προσπάθησε και ο περιβόητος Λόρδος Έλγιν αλλά τον εμπόδισαν οι καπουτσίνοι μοναχοί. Το 1878 γίνεται έρευνα από τους γάλλους Μπουλανζέ και Ποττιέ για την αναστήλωση του μνημείου, που τελικά έγινε από το Θεόφιλο Χανσέν.

Μετά την Επανάσταση του 1821 το κτίριο της μονής των καπουτσίνων είχε επισκευαστεί. Το 1892 η Γαλλική Κυβέρνηση παραχωρεί στο Ελληνικό Δημόσιο όλο τον χώρο της μονής που κατεδαφίστηκε μαζί με το Μνημείο του Λυσικράτους. Ως αντάλλαγμα δόθηκε τότε οικόπεδο στο τέρμα της οδού Σίνα όπου σήμερα βρίσκεται το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Σήμερα το Μνημείο του Λυσικράτη ή Φανάρι του Διογένη Σήμερα, είναι το αρχαιότερο σωζόμενο οικοδόμημα του ρυθμού αυτού και το καλύτερα σωζόμενο χορηγικό μνημείο. Βρίσκεται στο κέντρο της Πλακάς δίπλα στην ομώνυμη Πλατεία Λυσικράτους και στην  νεότερη αλλά ιστορική οδού Τριπόδων.

Τρεις Αστέρες των Πατησίων

Ανεβαίνοντας την Αχαρνών στα αριστερά, απέναντι ακριβώς από τον Άγιο Ελευθέριο, συναντάς το μοναχικό φουγάρο. Στέκει ανάμεσα σε πολυκατοικίες και σε δρόμους με ονόματα ποιητών. Το περίφημο εργοστάσιο  που το περιβάλει στέκει σήμερα ερειπωμένο. Η παλαιά κραταιά επιχείρηση δεν κατάφερε να επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας. Οι κληρονόμοι δεν κατάφεραν να βρουν λύση για το οικόπεδό τους που σήμερα στέκει ανεκμετάλλευτο στην καρδιά των Κάτω Πατησίων.

Την εποχή που η επιχείρηση μεσουρανούσε φαίνεται πως ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στην γειτονία της. Όχι φυσικά μόνο για την εργασιακή διέξοδο που έδινε στους κατοίκους.

Ξανακοιτάζοντας την υψικάμινο του παλαιού εργοστασίου βλέπει κανείς τρία αστέρια πάνω της. Δεν πρόκειται για κάποια ύστερη ζωγραφική παρέμβαση, αλλά πολύ απλά αποτελούσε το λογότυπο της επιχείρησης.

Ο ιδιοκτήτης  φαίνεται πως είχε ανοικτό πνεύμα για την εποχή του. Έτσι τη δεκαετία του `50 έγινε ο κύριος χρηματοδότης της τοπική ομάδας που ονομάζονταν «Αστέρας Πατησίων». Η ομάδα όπως ήταν φυσικό δεν μπορούσε να έχει άλλο σήμα στην φανέλα της, παρά τα χαρακτηριστικά τρία αστέρια του χορηγού της. Με τον τρόπο αυτό ο έξυπνος επιχειρηματίας κατάφερε να κερδίσει πέραν της συμπάθειας των περιοίκων Αθηναίων, την πρωτιά στην αθλητική χορηγία (πολύ πριν τη Scoda Ξάνθη!).

Με τα χρόνια όμως το εργοστάσιο άρχισε να παρουσιάζει κάμψη. Τελικά οδηγήθηκε σε πτώχευση. Η ομάδα μεσουρανούσε για ένα μεγάλο διάστημα. Όμως  οι  ελλείψεις πόρων και οι πολλές δυσκολίες στο δρόμο της, την ανάγκασαν σε παύση δραστηριοτήτων. Ωστόσο με προσπάθεια ανθρώπων της περιοχής κατάφερε να επανιδρυθεί στα μέσα του `80. Σήμερα  δραστηριοποιείται σε τοπικά πρωταθλήματα πολλών αθλημάτων.

Ο χώρος του εργοστασίου είχε μείνει για μεγάλο διάστημα παρατημένος. Αυτό  είχε ως αποτέλεσμα, πέραν της ρυπαρότητας για την περιοχή, πολλά παραβατικά στοιχεία να βρίσκουν καταφύγιο στους χώρους του.

Ο εφημέριος του γειτονικού Ιερό Ναού Αγίου Ελευθερίου Αχαρνών θέλησε τότε να συστρατευτεί μαζί με άλλους ενορίτες τους προκειμένου να εξωραϊστεί η συγκεκριμένη έκταση. Μετά από έντονες πιέσεις στο Δήμο Αθηναίων κατάφεραν να απαλλοτριωθεί μέρος του εργοστασίου. Με αποτέλεσμα το 1997 να δημιουργείται μετά από πολλά χρόνια ένας σημαντικός χώρος πρασίνου στα Πατήσια. Δίπλα της ο νέος κινηματογράφος, που κατασκευάστηκε λίγα χρόνια αργότερα, άλλαζε θετικά την εικόνα της συνοικίας. Όπως ήταν φυσικό έγινε τόπος συνάντησης και στέκι για νέους. Έτσι ώστε να αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό κέντρο για την γειτονιά του Αγίου Ελευθερίου. Σήμερα  τα «Τρια Αστέρια» του φουγάρου αποτελούν επιβράβευση για το πείσμα των κατοίκων.

Η γαλανόλευκη θωριά της Ομονοίας

Είναι Χειμώνας στην Αθήνα με τσουχτερό κρύο και βροχή. Η Ομόνοια στέκει περιέργως έρημη από θαμώνες και περαστικούς στην γνώριμη εικόνα της. Έχει σουρουπώσει και τα συνεργεία του Δήμου προσπαθούν να διορθώσουν τα κακώς κείμενα της ημέρας που ζει η πλατεία. Στο συνηθισμένο γκρίζο της Ομόνοιας, ένα έντονο γαλάζιο τραβάει βλέμματα περαστικών και κερδίζει χαμόγελα.

Στο κτίριο του Χόντου στην γωνία της 3^ης Σεπτεμβρίου μια τεράστια ελληνική σημαία κυματίζει τυπωμένη σε λινάτσα που καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του κτιρίου των πολυκαταστημάτων. «Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ» ο γνωστός στίχος του Μανώλη Ρασούλη σε άσπρα γράμματα μέσα σε ένα γαλάζιο φόντο τη συνοδεύει.

Πρωτότυπο και απλό ταυτόχρονα. Είναι ίσως από αυτά τα «περίεργα» που συνηθίζει να κάνει η  οικογένεια Χόντου.  Τα πέντε δυναμικά αδέλφια που κατέβηκαν από τα Άγραφα για μια καλύτερη μοίρα και κατέληξαν ηγέτες του λιανεμπορίου.

Ξεκίνησαν ως πλασιέ σαπουνιών και καλλυντικών σε ανώτερους δημόσιους υπάλληλους  της Τράπεζας Ελλάδος και της Ασφάλειας! Το εμπόριο φαίνεται πως ήταν στο αίμα τους και έτσι γρήγορα απέκτησαν το πρώτο τους περίπτερο στην οδό Ομήρου. Οι δυσκολίες ήταν πολλές και οδηγούν τον έναν αδελφό σε σύντομη μετανάστευση στο Γερμανία. Με αιματηρές οικονομίες καταφέρνουν το 1967 να δημιουργήσουν το δικό τους κατάστημα απέναντι από το περίπτερο που κατείχαν στην οδό Ομήρου. Οι εξελίξεις που έτρεχαν με ταχύτητα έφερναν στην Ελλάδα νέα ήθη και συνήθειες. Οι ελληνίδες άρχισαν να δαπανούν σημαντικά ποσά για τον καλλωπισμό τους. Οι επιρροές από το εξωτερικό επηρεάζουν και ο μιμητισμός στις  ελληνίδες αρχίζει από την δεκαετία του `70 να γίνεται μανία.