"Μπροστα στη μαζική βιτρίνα"

"Μια βιτρίνα μπορείς να την αποθαυμάζεις αδάπανα, με μοναδική ίσως πληρωμή την ψυχική οδύνη, σε άλφα ή βήτα βαθμό...  

Που πήγε το ψηλότερο δέντρο της Ευρώπης;

Τα Χριστούγεννα η Αθήνα είχαν την τιμητική τους ιδίως στους εμπορικούς δρόμους. Ο κόσμος κατέβαινε στο κέντρο για να δει τις στολισμένες βιτρίνες και τις εκδηλώσεις που γίνονταν στα πολυκαταστήματα. Το 1995, η αλλαγή της δημοτικής αρχής σήμαινε και την αλλαγή στις συνήθειες του εορτασμού τις ημέρες των Χριστουγέννων. Ένας αέρας ευρωπαϊκός άρχισε να φυσάει στην πόλη…

Με χιλιάδες λαμπάκια γέμισαν τότε τα δέντρα της Πλατείας Συντάγματος. Φωτεινά αστέρια στους κεντρικούς δρόμους μαζί με χρωματιστά λάβαρα με ευχές έδιναν τον τόνο της γιορτής. Η φιλαρμονική του Δήμου έκανε τις περατζάδες της στην Ερμού και μικρά ή μεγάλα πανηγύρια διοργανώνονταν στο κέντρο. Η ιδέα, φαίνεται πως άρεσε στους αθηναίους. Το κέντρο γέμισε κόσμο που κατέβαινε για να δει τη συμβαίνει. Ο ερχομός της πρωτοχρονιάς του 1996 γιορτάστηκε για πρώτη φόρα στην Πλατεία Συντάγματος. Ο δήμαρχος μαζί με εκατοντάδες αθηναίους υποδέχτηκαν το νέο χρόνο στο δρόμο όπως συνηθίζεται στις ευρωπαϊκές πόλεις.

Έτσι αφού η πιλοτική εφαρμογή των εορταστικών εκδηλώσεων ήταν επιτυχής το δεύτερο χρόνο εισήχθησαν περισσότερες καινοτομίες. Με την Πλατεία Συντάγματος να είναι το επίκεντρο της πόλης και τον εκδηλώσεων, ο Δήμος Αθηναίων στήνει μια ιδιαίτερη κατασκευή από λαμπάκια σχηματίζοντας το αποκαλούμενο «Δέντρο της Αθήνας». Ουσιαστικά ένας μεγάλος σιδερένιος δοκός ύψους 31,5 μέτρων αποτέλεσε τον κορμό για να κρεμαστούν πάνω του 50.000 λαμπάκια και να σχηματιστεί ένα φωτεινό χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το δέντρο παρουσιάζεται φωτιζόμενο περίτρανα από τον δήμαρχο Δ. Αβραμόπουλο, τονίζοντας για αρκετά χρόνια ότι είναι το υψηλότερο της Ευρώπης κάτι που το έκανε να κατακτήσει ρεκόρ στο βιβλίο Γκίνες.

Το δέντρο ήταν ομολογουμένως εντυπωσιακό τις βραδινές ώρες που ήταν φωτεινό. Ωστόσο το πρωί έστεκε άχαρο και σιδερένιο να ακούει σχόλια και σχολιανά από Αθηναίους και εφημερίδες. Έτσι την δεύτερη τετραετία Αβραμόπουλου, το χριστουγεννιάτικο δέντρο κόντυνε λίγα εκατοστά και του προστέθηκε πράσινη γιρλάντα ώστε να θυμίζει κανονικό δέντρο. Παράλληλα ένα φυσικό έλατο είχε τοποθετηθεί για κάποια χρόνια στην Πλατεία του Παναθηναϊκού Σταδίου το οποίο ήταν δωρεά του Δήμου της Βιέννης.

Το 1996 θεωρήθηκε ως ένα ορόσημο για τα Χριστούγεννα στην Αθήνα. Με επιταγμένη δυο και πλέον μήνες την Διεύθυνση Ηλεκτρολογικού να στολίζει διάφορα δέντρα της πόλης με 90.000 λαμπάκια, με φωτεινές γιρλάντες στους δρόμους που έφταναν τα 30 χιλιόμετρα και φωτοσωλήνες γύρω από κολώνες να κάνουν τους κεντρικούς δρόμους της πόλης όχι απλά γιορτινούς αλλά φωτεινούς.

Το πρόγραμμα της πρωτοχρονιάς, εκτός από τις συμφωνικές ορχήστρες και τα χορευτικά συγκροτήματα είχε φυσικά και τρανταχτά μουσικά ονόματα της εγχώριας μουσικής σκηνής. Βέβαια μαζί με τα θεάματα είχε προβλεφτεί και ο άρτος! Έτσι αγιοβασίληδες μοίραζαν γλυκά και βασιλόπιτα στο Σύνταγμα ενώ καζάνια στην Ομόνοια έβραζαν φασολάδα για να φάνε όσοι θα βρίσκονταν εκεί.

Οι εφημερίδες της εποχής αναφέρουν πως οι αθηναίου γιόρτασαν το νέο χρόνο τραγουδώντας στη βροχή. Το σύνθημα που ακούστηκε τότε από το δήμαρχο ήταν το μετέπειτα πολιτικό του μότο: «Μια Ελλάδα με περισσότερο φως». Ακριβώς τα μεσάνυχτα οι αθηναίοι είχαν την ευκαιρία ακόμα και από τα μπαλκόνια τους να παρακολουθήσουν μια θεαματική ομοβροντία από βεγγαλικά. Από τα πολύχρωμα γύρω από την Πλατεία Συντάγματος, μέχρι τα ρυθμικά που εκτοξεύονταν γύρω από την Ακρόπολη και επάνω στο Λόφο του Λυκαβηττού.

Επίκεντρο στη πάντα στην ζωντανή αναμετάδοση από τηλεοράσεως την παραμονή πρωτοχρονιάς ήταν το υψηλότερο δέντρο της Ευρώπης. Ο δήμαρχος βέβαια κάποια στιγμή άλλαξε. Η διάδοχός του θέλησε αρχικά να τοποθετείτε κάθε χρόνο και ένα φυσικό έλατο στο μέσο της πλατεία. Μετά από δυο χρόνια η ιδέα φάνηκε ασύμφορη και έτσι αγοράστηκε ένα πλαστικό δέντρο ύψους 15 μέτρων. Εκεί που ήταν όλα ήταν έτοιμα για να φωταγωγηθεί το Δεκέμβριο του 2008 γίνεται παρανάλωμα του πυρός.  Η ύπαρξή του τότε αρχίζει να αποκτά θανάσιμους εχθρούς και… προστάτες γύρω του. Τελικά η οικονομική στενότητα του Δήμου Αθηναίων εξαφάνισε το δέντρο από το μέσο της Πλατείας Συντάγματος. Τα δυο τελευταία χρόνια στολίζονται με γιρλάντες τα ψηλά κυπαρίσσια της πλατείας προσπαθώντας να το αντικαταστήσουν υψομετρικά!

Αν και πολλοί θεωρούν τους εορτασμούς Αβραμόπουλου υπερβολικούς σε κόστος και αισθητική. Εντούτοις κατάφεραν για πρώτη φόρα να κατεβάσουν τους αθηναίους στους δρόμους για να γιορτάσουν Χριστούγεννα δημιουργώντας εμπορικό ρεύμα για τα καταστήματα του κέντρου της πόλης.

Όσο για το ψηλότερο δέντρο της Ευρώπης, αρχικά βρέθηκε στις  αποθήκες του Δήμου στο Αιγάλεω στριμωγμένο. Ο χώρος όμως που έπιανε ανάγκασε τελικά το Δήμο Αθηναίων να το δωρίσει σε Δήμο της Πελοποννήσου… 

Το Ευγενίδειο Πλανητάριο

Ο Ευγένιος Ευγενίδης υπήρξε αρχικά έμπορος. Από επιτυχημένος επιχειρηματίας εξελίχθητε γρήγορα σε ένα πολυμήχανο εφοπλιστή με αντιπροσώπευση πολλών ναυτικών γραμμών. Στα μέσα του `50, ήδη φτιαγμένος οικονομικά ο ίδιος, εξέφραζε συνεχώς ένα όραμα: να δει την Ελλάδα ώριμη και ικανή να συναγωνίζεται τις προηγμένες χώρες του κόσμου. Ήθελε να βοηθήσει στην ανάπτυξη της χώρας. Θεωρούσε όμως κάτι τέτοιο αδύνατο εάν δεν καταρτίζονταν ικανά στελέχη. Το όνειρό του αυτό έγινε γνωστό το 1954 μετά το άνοιγμα της διαθήκης του. Με μια λιτή διατύπωση ανέφερε: «Συνιστώ εν Αθήναις κατά τους ορισμούς του Ελληνικού Δικαίου Ίδρυμα υπό το όνομα Ίδρυμα Ευγενίδου, του οποίου σκοπός είναι να συμβάλη εις την εκπαίδεισιν νέων Ελληνικής ιθαγενείας εν των επιστημονικώ και τεχνικώ πεδίω»

Διαχειριστής της περιουσίας και εκτελεστής της Διαθήκης ορίζεται η αδελφή του Ευγενίδη, Μαριάνθη Σίμου. Το ίδρυμα συστήνεται και επίσημα το 1956 με πρώτο μέλημα την χορήγηση υποτροφιών σε νέους απόφοιτους τεχνικών σχολών για εκπαίδευση στο εξωτερικό. Η διάθεση ολόκληρης σχεδόν της περιουσίας του Ευγενίδη στο Ίδρυμα το έκανε από την αρχή ανεξάρτητο κάτι που το βοήθησε να επεκτείνεται και διαρκώς να εκσυγχρονίζεται. 

Στις 15 Ιουνίου 1961 έγινε η θεμελίωση του κτιρίου του Ιδρύματος στο τέλος της Λεωφόρου Συγγρού. Ο Ευγενίδης δεν όριζε σαφώς από τι επιθυμεί να απαρτίζεται το Ίδρυμα που δημιούργησε. Η αδελφή του Μαριάνθη Σίμου αποφάσισε τότε ότι η προσθήκη ενός Πλανηταρίου στα σχέδια του κτιρίου θα αποτελούσε όχι απλά στολίδι του Ιδρύματος αλλά και πόλο έλξης για μαθητές και κοινό στις εγκαταστάσεις. Τα επίσημα εγκαίνια γίνονται τον Ιούνιο 1966 με κάθε επισημότητα όπου παρέστη όλη η πολιτική ηγεσία της χώρας με πλήθος Eλλήνων και ξένων ακαδημαϊκών.

Η διαπίστωση εκείνη την περίοδο ότι η τεχνική παιδεία υστερούσε λόγω απουσίας κατάλληλων συγγραμμάτων έδωσε στο Ίδρυμα να ξεκινήσει την συγγραφή τεχνικών βιβλίων. Ακόμα και σήμερα οι εκδόσεις του Ιδρύματος Ευγενίδου (με το μπλε εξώφυλλο) έχουν χαρακτηριστεί ως τα πιο προσιτά για το μαθητή, με επιστημονική ωστόσο πληρότητα, βιβλία. Παράλληλα ξεκινάει μια ευρεία προσπάθεια δημιουργίας σχολικών εργαστηρίων, χορήγησης εποπτικών μέσων διδασκαλίας και δημιουργίας βιβλιοθηκών.

Βέβαια αυτό που τράβηξε τις εντυπώσεις και αποτέλεσε καινοτομία για την εποχή ήταν το πλανητάριο. Με ένα υπέρογκο ποσό για την κατασκευή του το Ίδρυμα Ευγενίδη είχε καταφέρει να έχει τότε το καλύτερο κεντρικό πλανηταριακό προβολέα στο κόσμο. Ο προβολέας ύψους 6 μέτρων και βάρους 2,5 τόνων αποτελούνταν από 29.000 εξαρτήματα. Τα δύο σφαιρικά του άκρα, καθώς και ο ενδιάμεσος κορμός ήταν κατάσπαρτα με 150 προβολικά συστήματα, που του επέτρεπαν να προβάλλει στον ημισφαιρικό θόλο, εκτός των άλλων, 8.900 άστρα μεγέθους μέχρι 6,5, την κίνηση του Ηλίου, της Σελήνης και των πέντε λαμπρών πλανητών, την εικόνα του ορατού ουράνιου θόλου, όπως αυτή φαίνεται από κάθε σημείο της Γης, και τις εποχικές αλλαγές.

Με τις καινοτομίες αυτές και ένα συνεχή εκπαιδευτικό έργο η Ακαδημία Αθηνών δεν άργησε να απονείμει στο Ίδρυμα «Χρυσούν Μετάλλιον» που αποτελεί την ανώτατη τιμητική διάκριση.

Το Ευγενίδειο καταφέρνει για πολλά χρόνια να είναι ο μοναδικός ελληνικός επιστημονικός φορέας που ασχολείται με την επιστήμη της αστρονομίας προς το ευρύ κοινό. Οι προβολές του κεντρίζουν το ενδιαφέρον με τους μαθητές να καθηλώνονται στην μεγάλη αίθουσα. Το Ευγενίδειο Πλανητάριο αναπτύχθηκε σε μια πορεία ακμής και ενδιαφέροντος και της ίδια της αστρονομίας.  Κάτι που του έδωσε τη μοναδικότητα να κερδίσει την αγάπη κυρίως της νεολαίας. Άλλωστε ήταν από αδύνατο έως πολυτέλεια μέχρι και πριν λίγα χρόνια κάποιος να έχει την δυνατότητα να δει «ζωντανές» εικόνες από το σύμπαν και τους πλανήτες πέραν από φωτογραφίες περιοδικών.

Στις αρχές της δεκαετίας του `80 η ελληνικής τηλεόραση θα μετέβαινε στην έγχρωμη εκπομπή. Η κρατική τηλεόραση ζητά τότε από το Πλανητάριο την δημιουργία μιας σειράς τηλεοπτικών σημάτων για εκπομπές λόγω των προηγμένων συστημάτων προβολής λέιζερ που διέθετε.

Το Πλανητάριο γνώριζε διαρκώς καινούργιους φίλους. Με τους επισκέπτες του να έχουν υπερδιπλασιαστεί μέσα σε μια δεκαετία. Τότε άρχισαν οι εκλαϊκευμένες διαλέξεις και οι εκδηλώσεις που σκοπό είχαν την διάχυση της γνώσης προ το ευρύ κοινό. Η νέα τεχνολογία προβολών έδινε την αίσθηση σε όσους βρίσκονταν στην αίθουσα προβολής ότι αιωρούνται. Δεν έβλεπαν έτσι απλά την κίνηση των πλανητών και της σελήνης, αλλά βίωναν ότι συμμετείχαν και οι ίδιοι.

Το 1996 το Ευγενίδειο αντιλαμβάνεται την ανάγκη αναβάθμισης των υπηρεσιών και των χώρων του. Ο τότε πρόεδρο Νικόλαος Βερνίκος – Ευγενίδης διαθέτει ένα σημαντικό ποσό για επέκταση εγκαταστάσεων και δημιουργία ψηφιακού προβολέα. Το κτίριο του Ιδρύματος Ευγενίδη ανακαινίστηκε τότε ριζικά. Δημιουργήθηκαν προσβάσεις για άτομα με αναπηρία ακόμα και στις αίθουσες. Μαζί με την μεγάλη βιβλιοθήκη που διέθετε το Ίδρυμα ψηφιοποιήθηκε ένα μεγάλο μέρος της συλλογής του ενώ δημιουργήθηκαν χώροι εργασίας ηλεκτρονικών υπολογιστών με συνδέσεις στο διαδίκτυο, όπου διέθεταν λογαριασμούς με πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες και επιστημονικά περιοδικά του εξωτερικού.

Το νέο πλανητάριο έχει διάμετρο θόλου 25 μέτρα και συνολική επιφάνεια όσο δύο γήπεδα μπάσκετ. Έτσι το ίδρυμα πρωτοπορεί και πάλι έχοντας το μεγαλύτερο και καλύτερα εξοπλισμένο ψηφιακό πλανητάριο στο κόσμο. Μαζί με τις νέες προβολές που προστέθηκαν σε καθημερινή βάση, το Ευγενίδειο προσφέρει πλέον και εκπαιδευτικά προγράμματα σε μικρότερες ηλικίες.

Το κτίριο του Ευγενιδείου στην Λεωφόρο Συγγρού 387 στο Π. Φάληρο αποτελεί ένα από τα εμβληματικότερα της κεντρικής οδού και παραμένει η έδρα του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ευγενίου Ευγενίδη. Μεταφέρει ίσως και το μήνυμα, με το γειτονικό του Ωνάσειο (που βρίσκεται ακριβώς απέναντί του), πως οι επιχειρηματίες της χώρας αν θελήσουν και ανάπτυξη μπορούν να φέρουν και πρόοδο για τον τόπο…

Δείτε ταινία επικαίρων από ξενάγηση στο Ευγενίδειο το 1975

Πλατεία Κοτζιά, των Δημάρχων και των Αγαλμάτων

Τον Ιανουάριο του 1831 ο Ι. Καποδίστριας επισκέπτεται την Αθήνα μαζί με τους αρχιτέκτονες Κλεάνθη και Σάουμπερτ. Σε αυτούς ανατίθεται η σύνταξη νέου σχεδίου για την πολεοδομία της Αθήνας. Τότε γεννιέται και η οδός Αθήνας που φιλοδοξεί να γίνει ένα «βουλεβάρτο» κατάλληλο για περίπατο. Μια έκταση που κατείχε τότε ο Κλεάνθης κοντά στην Ομόνοια την παραχωρεί προκειμένου να δημιουργηθεί «Ο κήπος του Λαού».  Δεντροφυτεμένη πλατεία δηλαδή κατάλληλη για περπάτημα, που γύρω της θα συγκεντρώνονταν το θέατρο οι υπηρεσίες και η αγορά τροφίμων.

Το 1859 στις πολλές πλατείες που δημιουργούνται γύρω από την οδό Αθηνάς οριοθετήθηκε και η αποκαλούμενη τότε Πλατεία Νέου Θεάτρου. Λίγο αργότερα λαμβάνει την ονομασία Πλατεία Λουδοβίκου του Α` που διατηρεί για πολλά χρόνια. Επί δημαρχίας Π. Κυριακού το 1872 ανεγείρεται σε τμήμα της πλατείας το Δημαρχιακό Μέγαρο σε σχέδια Π. Κάλκου. Το Δημαρχείο μαζί με το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας έδωσαν τότε μια άλλη εικόνα στην οδό Αθηνάς. Ο δήμαρχος αποφασίζει τότε να προικίσει τη πόλη με ένα σύγχρονο δημοτικό θέατρο. Η θεμελίωσή του ξεκίνησε το 1873. Με πολλές παλινωδίες κατάφερε να ανοικοδομηθεί ωστόσο η πορεία του δεν ήταν ευοίωνη. Τελικά κατεδαφίστηκε από έναν άλλο δήμαρχο 50 χρόνια μετά.

Σιγά-σιγά η οδός Αθηνάς αποκτούσε πολυώροφα κτίρια που στέγαζαν διάφορους επαγγελματίες. Η πλατεία Λουδοβίκου Α` αποκτούσε ολοένα και περισσότερη κίνηση από περαστικούς αφού βρίσκονταν στο κέντρο της πόλης. Το 1889 η πλατεία αποκτά κράσπεδα και πλακόστρωση. Τότε τοποθετηθήκαν στη πλατεία οικίσκοι και κιόσκια για καλλωπισμό του χώρου τα οποία έδιναν μια εικόνα ευρωπαϊκού αέρα.

Επί δημάρχου Σπ. Μερκούρη ασφαλτοστρώνεται η οδός Αθηνάς και φυτεύονται δυο μεγάλοι φοίνικες απέναντι από το Δημαρχείο. Η Πλατεία Λουδοβίκου βιώνει τότε την καλύτερη περίοδο της ύπαρξής της. Ένας κατάφυτος κήπος στη μέση της και γύρω από αυτήν τα σημαντικότερα κτίρια της πόλης. Στις γιορτές οι πλανόδιοι και οι άλλοι γέμιζαν με τα εμπορεύματά τους την πάνω πλευρά της πλατείας. Ένα ολόκληρο παζάρι στήνονταν τότε στην Αιόλου. Μαζί με τους μικροπωλητές περνούσαν από εκεί και όλοι οι αθηναίοι προκειμένου να κατέβουν στην Δημοτική Αγορά (μετέπειτα Βαρβάκειο) και στα γύρω εμπορικά καταστήματα. Μαζί τους καλοντυμένοι κύριοι της Εθνικής Τράπεζας, της γειτονικής Εμπορικής και φυσικά το πλήθος των δημοτικών υπαλλήλων.

Η Πλατεία ακόμα βρίσκονταν ακριβώς στη μέση με τους γύρω δρόμους (Ευπόλιδος, Αιόλου, Κρατίνου) να είναι σε χρήση. Το 1971 μετά το θάνατο του δημάρχου Κ. Κοτζιά η πλατεία Λουδοβίκου ή για τους περισσότερους Πλατεία Λαού μετονομάζεται σε Πλατεία Κοτζιά. Το όνομα Πλατεία Λουδοβίκου δόθηκε τότε σε μια έκταση κοντά στο Μετς.

Με την μεταπολίτευση το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίζει με την 724/1977 πράξη την μετονομασία της Πλατείας Κ. Κοτζία σε Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως. Αν και η ονομασία χρησιμοποιήθηκε και στις επιγραφές και στην δημόσια αναφορά του Δήμου, εντούτοις στην συνείδηση του αθηναίου η πλατεία παρέμεινε μέχρι σήμερα ως Πλατεία Κοτζιά. Τούτο ήταν ίσως επακόλουθο γιατί η συγκεκριμένη πλατεία συνδέεται με το Δημαρχείο της Αθήνας και το βαρύγδουπο όνομα που της δόθηκε δεν μπορούσε να επικρατήσει στην καθημερινότητα του αθηναίου.

Επί δημαρχίας Δ. Μπέη ξεκινάει η μελέτη για κατασκευή υπόγειου χώρου στάθμευσης στην πλατεία με ταυτόχρονη ανακαίνισή της. Ενώ η κατασκευή προχωρούσε η ανακάλυψη πολλών αρχαιολογικών ευρημάτων το 1988 μπλοκάρει την συνέχιση του έργου. Η πλευρά της πλατείας προς την οδό Αιόλου βρίσκονταν πάνω στα αρχαία τείχη της πόλης και την Αχαρνική Πύλη. Η αρχαιολογική έρευνα, που συνεχίστηκε για μεγάλο διάστημα, έφερε στο φως μεγάλο αριθμό ευρημάτων. Έτσι ενώ ο υπόγειος σταθμός αυτοκινήτων χρησιμοποιούνταν, η πλατεία δόθηκε στους δημότες σχεδόν μετά από μια δεκαετία.  Με το τμήμα της πλατείας στη γωνία Ευπόλιδος και Αιόλου να παραμένει ανοικτό προκειμένου να διατηρηθούν τα αρχαιολογικά ευρήματα. Το κομμάτι αυτό είναι πλέον και το μόνο πράσινο σημείο στην πλατεία Κοτζίας. Καθώς όλη της η έκταση στρώθηκε με γρανίτη και τα μόνα δέντρα που φυτεύτηκαν ήταν στις πλαϊνές πεζοδρομημένους οδούς.

Στο κέντρο της πλατείας τοποθετήθηκε η γλυπτική σύνθεση της Σοφίας Βάρη με την ονομασία «Θησέας» που είχε δωρισθεί στο Δήμο Αθηναίων. Ασύμμετροι όγκοι, με ευθείες και κυρίαρχες καμπύλες γραμμές, σε μια καθαρά αφηρημένη σύνθεση. Το όνομα του μυθικού ιδρυτή της πόλης στην σύνθεση ταυτίζεται φυσικά με το δημαρχείο που το αντικρίζει απέναντί του. Παρά τα συμβολικά στοιχεία η σύνθεση στέκει ιδιαίτερα βαριά στο γύρωθεν νεοκλασικό περιβάλλον των κτιρίων της Πλατείας. Ταυτόχρονα η πλατεία απογυμνώθηκε από κάθε χρηστική αξία και στην ουσία αποτελεί μια μεγάλη πλακοστρωμένη έκταση με τον «Θησέα» και το σιντριβάνι στη μέση.

Το 2001 επί δημαρχίας Αβραμόπουλου τοποθετήθηκαν στην πλατεία Κοτζιά έξι ορειχάλκινες προτομές φιλοσόφων και ιστορικών της αρχαιότητας. Παρά την προσπάθεια του καλλιτέχνη Γ. Καρακάλλα να τους αποδώσει κατά το καλύτερο δυνατόν οι μαρμάρινες επιφάνειες όπου εδράζονταν δεν έδεναν καθόλου αισθητικά με τον χώρο.  Όταν το μόνο που περιείχαν ήταν το όνομα του εικονιζόμενου και του δημάρχου που τα εγκαινίασε. Με την αλλαγή της διοίκησης στο Δήμο η αφαίρεσή τους από την πλατεία ήταν από τα πρώτα έργα της νέας Δημάρχου. Το επίσημο αιτιολογικό ανέφερε πως προκαλούσαν πρόβλημα στις κατασκευές που απαιτούνταν να στηθούν για την διεξαγωγή αθλητικών εκδηλώσεων που θα γίνονταν εκείνη την περίοδο στο κέντρο της πόλης ένεκα των ολυμπιακών αγώνων. Οι προτομές φυσικά δεν επανατοποθετήθηκαν και ενώ είχαν αρχικά στριμωχτεί σε κάποια δημοτική αποθήκη σήμερα η τύχη τους αγνοείται. Τελευταία μάλιστα ο καλλιτέχνης ζητούσε από τον Δήμο να πάρει θέση για το θέμα απαιτώντας ακόμα και αποζημίωση για καταστροφή των έργων του.

Τα θέματα με τα αγάλματα δεν τελειώνουν όμως εκεί. Το 2010 το Δημοτικό Συμβούλιο αποφασίζει την τοποθέτησε του έφιππου ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη μέση της πλατείας. Το έργο του καταξιωμένου Γιάννη Παππά είχε αγοραστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού το 1993 αλλά ουδέποτε είχε βρει θέση για να τοποθετηθεί και έτσι παρέμενε στις αποθήκες του γλύπτη. Μια Κυριακή ο δήμαρχος Ν. Κακλαμάνης ο αρχιτέκτονας, Δ. Κουτσογιάννης, ο γλύπτης Πρ. Τζανουλίνος, και ο γιος του γλύπτη βρέθηκαν στην πλατεία σε μια πρόβα τοποθέτησης! Εκεί χρησιμοποιήθηκε μια πρόχειρη κατασκευή με φωτογραφία του αγάλματος σε φυσικό μέγεθος.

Οι πληροφορίες τότε έλεγαν για άμεσες εργασίες αφαίρεσης του κεντρικού σιντριβανιού και  τοποθέτηση του αγάλματος σε βάθρο ύψους 6,2 μέτρων κατασκευασμένο από γκρίζο μάρμαρο με ειδικά επεξεργασμένη αδρή επιφάνεια. Το ύψος του αγάλματος έφτανε τα 3,6 μέτρα. Τα συγκεκριμένα έργα με την εκ νέου διαμόρφωση του χώρου είχαν προϋπολογιστεί στα εξήντα χιλιάδες ευρώ.

Τελικά λίγο οι δημοτικές εκλογές και ο νέος δήμαρχος, λίγο η οικονομική κρίση το σχέδιο για τον Μέγα Αλέξανδρο πάγωσε χωρίς καμία αιτιολόγηση.

Η Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως όμως εξακολουθεί να λέγεται Πλατεία Κοτζιά και να αποτελεί το σημείο συγκέντρωσης όλων των απεργιών των δημοτικών υπαλλήλων. Τώρα για όσους διερωτώνται γιατί έχει βιώσει τόσους πειραματισμούς και ονόματα από τους δημάρχους η απάντηση είναι απλή. Είναι το πρώτο μέρος της πόλης που αντικρίζουν από το παράθυρο του γραφείου τους.

ΧΡΩΠΕΙ: Από το Αλγκόν στο..."Δέκα"

Το 1883 εμφανίζεται στην ελληνική αγορά ως μια μικρή χημική βιομηχανία με την επωνυμία «Σπήλιος Α. Οικονομίδης και Σία».  Η σύμπραξη τότε του Σπήλιου και Λεοντίου Οικονομίδη δημιουργούν τη «Χρωματουργεία Πειραιώς», γνωστότερη ως ΧΡΩΠΕΙ. Οι εγκαταστάσεις της επιχείρησης κατασκευάστηκαν στο Νέο Φάληρο το 1899. Αρχικά βέβαια η επιχείρηση απασχολούσε στο μεγαλύτερο μέρος της μέλη της οικογένειας Οικονομίδη. Ο ιδρυτής της, Σπήλιος Οικονομίδης είχε σπουδάσει Χημεία μαθητεύοντας για χρόνια δίπλα στον Μπάγιερ. Ο αδελφός του Λεόντιος είχε σπουδάσει και αυτός χημεία στη Ζυρίχη.

Οι πρωτοπόρες σπουδές για τα δεδομένα της εποχής εκείνης των δύο νέων της οικογένειας ήταν ίσως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη για ένα θετικό ξεκίνημα της βιομηχανίας. Το εργοστάσιο στο Νέο Φάληρο έκανε τη ΧΡΩΠΕΙ να κατακτήσει ηγετική θέση στην χρωματουργία για πολλά χρόνια. Η ΧΡΩΠΕΙ εξελίχθηκε ύστερα από την εργαστηριακή ανακάλυψη της ανιλίνης, παραγώγου του άνθρακα, που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή συνθετικών χρωστικών υλών, οι οποίες υποκατέστησαν τα φυσικά χρώματα κυρίως στην κλωστοϋφαντουργία.

Την περίοδο των πολέμων η ελληνική χρωματουργία κλήθηκε να συμβάλει  στην πολεμική προσπάθεια. Η παραγωγή της δεν σταμάτησε και έτσι η βιομηχανική εγκατάσταση βγήκε αλώβητη από τον πόλεμο. Το 1950 ένας κύκλος κλείνει για την ΧΡΩΠΕΙ οπότε η αποκλειστική διαχείριση περνάει από την οικογένεια Οικονομίδη στον Σ. Σοφιανόπουλο. Για τον Σοφιανόπουλο μέχρι τις μέρες μας θα γραφτούν πολλά. Το σίγουρο είναι πως αποτελεί έναν σημαντικό έλληνα ερευνητή και επιστήμονα. Με τις περγαμηνές του στην χημεία αναπροσανατολίζει τότε την επιχείρηση σε άλλους τομείς.

Τότε το εργοστάσιο στο Νέο Φάληρο άρχισε να στρέφεται στην πρώιμη παραγωγή φαρμάκων. Οι γνώσεις του Οικονομίδη από την Μπάγιερ και οι νέες τεχνικές του Σοφιανόπουλου παντρεύτηκαν και έτσι δημιουργήθηκε το πρώτο ελληνικό αναλγητικό. Το γνωστό για δεκαετίες «Αλγκόν» προσπάθησε να γίνει η ελληνική απάντηση στην εισαγόμενη τότε ασπιρίνη. Τα καταφέρνει επάξια και κατακτάει για δεκαετίες την ελληνική αγορά. Συνάμα κερδίζει ίσως την μονοπωλιακή παραγωγή σε ενέσιμα διαλύματα για νοσοκομειακή χρήση και παραφάρμακα (βαμβάκι, γάζες). Παράλληλα παράγονται ζωοτροφές και διάφορα άλλα χημικά προϊόντα.

Η ΧΡΩΠΕΙ από το Νέο Φάληρο γίνεται μια από τις δυναμικότερες ελληνικές βιομηχανίες. Η μεγάλη μερίδα της αγοράς που έχει κατακτήσει δεν αφορά πλέον μόνο τα χρώματα αλλά και το σύνολο των παρά φαρμακευτικών προϊόντων που χρειάζεται η ελληνική αγορά. Στη δεκαετία του `70 το ενδιαφέρον της στρέφεται προς την παραγωγή επιχρισμάτων προκαλώντας ανησυχίες στον ευρύτερο κλάδο.

Οι καταστάσεις όμως στην ελληνική βιομηχανία αλλάζουν και από την σπουδαιότερη βιομηχανική μονάδα κάνουν τη ΧΡΩΠΕΙ να μπει στις προβληματικές επιχειρήσεις στα μέσα τις δεκαετίας του `80. Αυτό την οδηγεί οριστικά σε κλείσιμο το 1989.

Από τότε τα 47 στρέμματα του εργοστασίου στο Νέο Φάληρο περνούν στη κυριότητα της Εθνικής Τράπεζας και του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων. Σε πλειστηριασμό που διεξήχθη το 1999 ο Όμιλος Χαραγκιώνη αγοράζει την έκταση έναντι 9 δις δραχμών. Το διατηρητέο κτίριο της διοίκησης παραμένει στη κυριότητα του ΕΟΦ. Ωστόσο το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας και οι νομοθετήσεις που έχουν γίνει για την αξιοποίηση της οδού Πειραιώς δεν αφήνουν πολλές δυνατότητες να κινηθούν εύκολα επενδύσεις στην έκταση της πρώην ΧΡΩΠΕΙ.

Παρά τα φιλόδοξα σχέδια για σούπερ μάρκετ, πολυκαταστήματα, κινηματογράφους μέχρι μαιευτήριο η έκταση δεν κατάφερε να φιλοξενήσει τίποτα από αυτά. Από τα πρώτα βιομηχανικά κτίρια της πρωτεύουσας αλλά και τα πρώτα της άλλοτε βιομηχανικής οδού Πειραιώς στέκει σήμερα ερειπωμένο. Το κέλυφος του κτιρίου, με σημαντικά τα σημάδια αλλοίωσης από τον χρόνο, παραμένει μακριά από τους οραματισμούς της εγκατάστασης που η πολιτεία έθετε 20 χρόνια πριν για τη μετατροπή σε υπερτοπικό χώρο πολιτισμού και πρασίνου. Σήμερα παραμένει ελεύθερος χώρος για απόθεση μπαζών από τις γύρω περιοχές, αλλά και καταφύγιο δεκάδων άστεγων.

Λίγα χρόνια πριν τα βιομηχανικά κτίρια γνώρισαν πρόσκαιρες ημέρες δόξας. Όταν στις εγκαταστάσεις στήθηκε ένα εντυπωσιακό σκηνικό που φιλοξένησε την αναπαράσταση μια παλιάς γειτονιάς του Πειραιά της δεκαετίας του `50. Η εικόνα κράτησε όσο να τελειώσουν τα γυρίσματα της τηλεοπτικής σειράς «Δεκά» που βασίστηκε στο ημιτελές βιβλίο του  Μ. Καραγάτση.

Η παλιά επιγραφή του εργοστασίου αντικρίζεται εύκολα και σήμερα από την οδό Πειραιώς. Είναι ίσως το μόνο ατόφιο στοιχείο για την ιστορία του χώρου. Όταν η ελληνική βιομηχανία μεσουρανούσε…

Ο Άγιος των Ναυτικών

Αρχικά η περιοχή είχε συγκεντρώσει ένα μεγάλο πλήθος Υδραίων προσφύγων. Βρέθηκαν στο λιμάνι του Πειραιά προκειμένου να βρουν δουλειά στα καράβι αλλά για να νιώθουν τη θάλασσα δίπλα τους όπως στην γενέτειρά τους. Έτσι ο μικρός συνοικισμός αποκαλέστηκε με τον καιρό Υδραίικη συνοικία. Η έκταση είχε παραχωρηθεί τότε από το κράτος προκειμένου να ενισχυθεί ο εποικισμός του Πειραιά.

Οι περισσότεροι ήταν ναυτικοί. Θέλησαν κάποια στιγμή να έχουν τη δικιά τους εκκλησία δίπλα στην γειτονία τους. Έβλεπε την θάλασσα και ήταν φτιαγμένη από ναυτικούς και έτσι τίμησε τον Άγιο Νικόλαο. Ο ναός του Αγίου Νικολάου Πειραιώς άρχισε να κατασκευάζεται το 1880 στην Ακτή Μιαούλη. Τα σχέδια του προσέδιδαν έναν μεγαλειώδη χαρακτήρα στο ναό. Κτισμένος σε ρυθμό βασιλικής ήταν έντονα επηρεασμένη η κατασκευή του με νεοκλασικά στοιχεία στο εξωτερικό του. Οι επιρροές είναι έντονες στην τοιχογραφία του ναού που ξεφεύγουν από τα αυστηρά βυζαντινά μοτίβα και παρουσιάζουν ένα νεότερο ρεύμα στην αγιογραφική.

Η αποπεράτωση του ναού έγινε στο μεγαλύτερο μέρος της με δαπάνες της Πανελλήνιας Ναυτικής Ομοσπονδίας του Πολεμικού Ναυτικού και πολλών υδραίων κατοίκων του Πειραιά.

Ο Άγιος Νικόλαος Πειραιά ήταν γρήγορα έτοιμος. Έστεκε κατάλευκος μεγαλοπρεπής δίπλα στη θάλασσα για να φαντάζει από όλα τα καράβια που προσέγγιζαν στο λιμάνι. Ακόμα κι αν στην πίσω πλευρά του τα σπίτια των κατοίκων έστεκαν με δυσκολία όρθια και καθαρά. Λίγο μετά την ίδρυση του ναού εγκαταστάθηκε απέναντί του και το Τελωνείο Πειραιώς που έκτοτε δεν άλλαξε έδρα.

Η περιοχή βέβαια δεν κατάφερε να αναβαθμιστεί παρότι βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Η γειτνίαση με την Τρούμπα την είχε κάνει για πολλά χρόνια απαγορευμένη ζώνη. Οι ιερείς του Αγίου Νικολάου ανέφεραν μετά από χρόνια τον ποιμαντικό αγώνα που καλούνταν να διαδραματίσουν. Από τη μία δεκάδες «γυναίκες» που κατέφευγαν τα πρωινά στην εκκλησία ως τελευταία παρηγοριά. Και από την άλλη να προσπαθούν να κρατήσουν τις ύβρεις και τον σκανδαλισμό των ενοριτών που ζούσαν σε μια επιβαρυμένη για χρόνια περιοχή.

Με την αξιοποίηση της περιοχής την περίοδο της επταετίας αρχίζει και η κατασκευή του εκθεσιακού κέντρου του ΟΛΠ απέναντι από τον ναό. Το 1994 κατασκευάζονται στο κάτω μέρος του Αγίου Νικολάου αίθουσες για πνευματική εστία και εκδηλώσεις.

Ο Άγιος Νικόλαος Πειραιά αποτελεί και σήμερα χαρακτηριστικό σημάδι για το μεγάλο λιμάνι. Κάθε χρόνο το Δεκέμβρη συγκεντρώνει την ημέρα της εορτής του όλη την ελληνική ναυτική οικογένεια.

Ο Πανιώνιος της Νέας Σμύρνης

Μαζί με τους μικρασιάτες πρόσφυγες το 1922 έρχεται στην Αθήνα και η ομάδα της Σμύρνης, ο θρυλικός Πανιώνιος. Αρχικά η στέγασή του έγινε στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Σταδιακά πολλοί πρόσφυγες από τη Σμύρνη συγκεντρώνονται σε πρόχειρους συνοικισμούς στην περιοχή βόρεια της Λεωφόρου Συγγρού. Σιγά - σιγά δημιουργείται ένας πρόχειρος προσφυγικός οικισμός. Η γρήγορη ανάπτυξή του τον μετατρέπει στην Κοινότητα Νέας Σμύρνης το 1934.  

Παρότι το 1928 ιδρύθηκε ο Αθλητικός Όμιλος Νέας Σμύρνης, ο μετέπειτα «Μίλωνας», οι κάτοικοι αποφάσισαν ότι θα έπρεπε να δημιουργηθούν εγκαταστάσεις για να στεγαστεί ο ιστορικός σύλλογος του Πανιωνίου που κατάφερε να επιβιώσει παρά την καταστροφή της Σμύρνης. Έτσι στο πολεοδομικό σχέδιο που δημιουργείται προβλέπεται χώρος για δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων.

Το Νοέμβριο του 1937 σε κοινή συνεδρίαση, το Διοικητικό Συμβούλιο «Πανιωνίου» και το Κοινοτικό Συμβούλιο Νέας Σμύρνης με πρόεδρο τον Αθ. Καρύλλο συμφώνησαν τη μεταφορά του Πανιωνίου σε νέο χώρο μέσα στη Νέα Σμύρνη. Έτσι συμφωνήθηκε η ανέγερση γηπέδου σε έκταση 18,3 στρεμμάτων νότια του Ασύλου του Αγίου Ανδρέα. Το 1938 δημοπρατείται η έκταση και αμέσως αρχίζει η διαμόρφωση του χώρου σε στάδιο με στίβο, και αποδυτήρια. Το καλοκαίρι του ιδίου έτους  ο Πανιώνιος διοργανώνει στο δικό του γυμναστήριο τους Λαϊκούς Αγώνες Εργαζομένων, τους οποίους είχε καθιερώσει για την αναζήτηση νέων αθλητικών ταλέντων. Παράλληλα πραγματοποιείται και η θεμελίωση του σταδίου.

Το 1939 κτίζονται τα αποδυτήρια και το επόμενο έτος ο σύλλογος μεταφέρεται στο Στάδιο Πανιωνίου, όπως ονομάστηκε. Στα τέλη του καλοκαιριού του 1940 πραγματοποιούνται για πρώτη φορά ποδοσφαιρικοί αγώνες, τα έσοδα των οποίων προσφέρονται για την επισκευή του τορπιλισμένου πλοίου "Έλλη". Στις 15 Σεπτεμβρίου 1940 τελούνται τα επίσημα εγκαίνια. Έτσι ο πανηγυρικός εορτασμός της 50ετίας του συλλόγου, τον βρίσκει εγκατεστημένο σε δικό του γήπεδο, έτοιμο για νέο ξεκίνημα.

Οι εξέδρες κτίστηκαν σταδιακά. Από τη δεκαετία του ’70 είχαν σχήμα πετάλου με τη νότια πλευρά να είναι άχτιστη. Αργότερα η χαμηλή εξέδρα της βόρειας πλευράς που στηριζόταν σε χωματένιο ανάχωμα αφαιρέθηκε για να γίνουν άλλες εγκαταστάσεις και χτίστηκε διώροφη εξέδρα στο νότιο πέταλο. Έτσι πάλι απέκτησε σχήμα πέταλου με άχτιστη τη βόρεια πλευρά. Μετά τους σεισμούς του 1999 η διώροφη εξέδρα στο νότιο πέταλο δεν χρησιμοποιείται λόγω της κακής κατάστασης του άνω διαζώματος.

Με την ευκαιρία των Ολυμπιακών Αγώνων γίνονται σημαντικές εργασίες ανακατασκευής με την κατασκευή νέας σκεπαστής πάνω από τη δυτική εξέδρα. Έτσι το 2003 το Στάδιο της Νέα Σμύρνης υποδέχεται τους οπαδούς της ομάδας, τους λεγόμενους πάνθηρες, σε κυανόρυθρα καθίσματα. Η χωρητικότητα του σταδίου φτάνει σήμερα τις 11,700 θέσεις

To Στάδιο Νέας Σμύρνης, είναι γνωστό σήμερα ως Γήπεδο Πανιωνίου. Βρίσκεται στην οδού Ιωάννη Χρυσοστόμου και έχει δώσει το όνομά του στην γύρω περιοχή. Το στάδιο αποτελεί την έδρα του ερασιτέχνη Πανιώνιου Γυμναστικού Συλλόγου και ουσιαστικά ανήκει στο Δήμο Νέας Σμύρνης.

Το 2010 το αρχιτεκτονικό γραφείο του Θεοφάνη Μπομπότη παρουσίασε μια πρώτη για ριζική ανακατασκευή του γηπέδου του Πανιωνίου. Στην πρόταση παρουσιάζεται το γήπεδο χαμηλότερο από τα υπόλοιπα κτίρια με καινοτόμες περιβαλλοντικής διαχείρισης την ενέργειας αλλά και λειτουργίες που συνδυάζουν προηγμένες αθλητικές διοργανώσεις με ανοικτό μαζικό αθλητισμό για του δημότες. Έτσι το σχέδιο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων γήπεδο ποδοσφαίρου με προδιαγραφές UEFA, 3 κλειστά γήπεδα μπάσκετ, γυμναστήριο ενόργανης, αίθουσα στίβου, υποδομές για εμπορικές χρήσεις και υπόγειο χώρο στάθμευσης.